کد خبر: ۵۰۱
تاریخ انتشار: ۳۱ مرداد ۱۳۹۱ - ۱۰:۳۴
آیین نامه نحوه محاسبه و نظارت برتوانگری مالی موسسات بیمه

شورای‌عالی بیمه در اجرای بند ۵ ماده ۱۷ و با توجه به مواد ۴۰ و ۵۹ قانون تاسیس بیمه مركزی ایران و بیمه‌گری و در اجرای ماده ۱۱۴ قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۴-۱۳۹۰)، در جلسه مورخ ۲۶/۱۱/۱۳۹۰ آیین‌نامه نحوه محاسبه و نظارت بر توانگری مالی موسسات بیمه را در ۱۵ ماده و دو تبصره به شرح زیر تصویب نمود:

 

آیین‌نامه شماره ۶۹

آیین‌نامه نحوه محاسبه و نظارت بر توانگری مالی موسسات بیمه

فصل اول: تعاریف

ماده ۱: در این آیین نامه، عبارات و اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به كار رفته است:

۱-       توانگری مالی: توانایی مالی موسسه بیمه برای پوشش ریسكهای پذیرفته شده خود است.

۲-       ریسک بیمه گری: ریسکهائی كه موسسه بیمه به دلیل صدور بیمه­نامه و قبولی اتكائی با آن مواجه است.

۳-       ریسک بازار: ریسکهائی كه موسسه بیمه به دلیل نوسان قیمت در بازار با آن مواجه است.

۴-       ریسک اعتبار: ریسکهائی كه موسسه بیمه به دلیل احتمال عدم انجام تعهدات مالی توسط طرفهای معامله خود با آن مواجه است.

۵-       ریسک نقدینگی: ریسکهائی كه موسسه بیمه به دلیل عدم كفایت داراییهای جاری جهت ایفای تعهداتش با آن مواجه است.

۶-      داراییهای قابل قبول: شامل داراییهای موسسه بیمه بر اساس صورتهای مالی مصوب بجز داراییهای نامشهود آن از قبیل سرقفلی، حق امتیاز،‌ حق اختراع و علامت تجاری است.

۷-      داراییهای جاری: شامل مجموع موجودی نقد، سرمایه گذاریهای كوتاه مدت، مطالبات از بیمه گذاران و نمایندگان، مطالبات از بیمه گران و بیمه گران اتكایی، سایر حسابها و اسناد دریافتنی (اسناد دارای حداكثر ۲ سال سررسید)، سهم بیمه گران اتكایی از ذخایر فنی می باشد. همچنین سپرده بانكی و اوراق مشاركت ذیل سرمایه گذاریهای بلند مدت نیز جزء داراییهای جاری محسوب می شوند.

۸-       بدهیهای جاری: شامل مجموع بدهی به بیمه گذاران و نمایندگان، بدهی به بیمه گران و بیمه گران اتكایی، سایر حسابها و اسناد پرداختنی و همچنین ذخیره خسارت معوق می باشد.

۹-       ارزش مطالبات از داخل كشور: شامل مجموع مطالبات از بیمه گذاران و نمایندگان، مطالبات از بیمه گران و بیمه گران اتكایی، سایر حسابها و اسناد دریافتنی و مطالبات بلند مدت می باشد.

۱۰-     سرمایه موجود: شامل داراییهای قابل قبول به اضافه مازاد ارزش روز نسبت به ارزش دفتری داراییها منهای بدهیهای موسسه بیمه است.

۱۱-     ریسك‌نما (Exposure): متغیرهای مالی كه ریسك‌های تعریف شده در بندهای ۲ تا ۵ ماده ۱ این آئین‌نامه را برای مؤسسه بیمه نمایندگی می‌كنند.

۱۲-     ضریب ریسك (Risk factor): نرخ ریسك را در ارتباط با هر یك از ریسك‌نماها تعیین می‌كند.

۱۳-     سرمایه الزامی: حداقل سرمایه‌ای كه موسسه بیمه باید برای پوشش ریسکهایی كه در معرض آن است در اختیار داشته باشد.  

۱۴-     نسبت توانگری مالی (Solvency Margin Ratio: SMR): نسبتی كه مقدار توانگری مالی مؤسسه بیمه را اندازه می‌گیرد و از تقسیم مبلغ سرمایه موجود بر مبلغ سرمایه الزامی بدست می‌آید.

۱۵-     برنامه ترمیم وضعیت مالی: برنامه مالی كه موسسه بیمه در صورتیكه نسبت توانگری مالی آن از سطحی كه در این آیین نامه مشخص می‌شود پایین‌تر بیاید ملزم می‌شود برای ترمیم وضعیت و ساختار مالی خود تهیه و به بیمه مركزی ارائه نماید.

۱۶-     برنامه افزایش سرمایه: برنامه مالی كه موسسه بیمه در صورتی كه نسبت توانگری مالی آن از سطحی كه در این آیین نامه مشخص می شود پایین تر بیاید ملزم می شود برای افزایش سرمایه خود تهیه و به بیمه مركزی ارائه دهد.

فصل دوم: نحوه محاسبه سرمایه موجود، سرمایه الزامی و نسبت توانگری مالی

ماده ۲- موسسات بیمه موظفند مبلغ سرمایه موجود خود را از طریق جمع ارزش داراییهای قابل قبول به اضافه مازاد ارزش روز نسبت به ارزش دفتری داراییهای ثابت منهای بدهیهای موسسه بیمه طبق جدول ۱ پیوست ۱ محاسبه كنند.

تبصره - ارزش روز داراییهای ثابت موسسه بیمه باید طبق نظر كارشناس رسمی دادگستری و یا هر روش دیگری كه مورد تایید بیمه مركزی ج.ا. ایران باشد، تعیین و در محاسبات مربوط به مبلغ سرمایه موجود لحاظ گردد.

ماده ۳- موسسات بیمه موظفند مبلغ سرمایه الزامی خود را طبق فرمول زیر و با استفاده از جداول ۲ تا ۵ پیوست ۲ محاسبه كنند:

 

ماده ۴- نسبت توانگری مالی (SMR) طبق فرمول زیر محاسبه می گردد:

ماده ۵- بیمه مركزی ضرایب ریسك موضوع جداول پیوست ۲ تا ۵ این آیین نامه را هر ۲ سال یكبار اصلاح و ضرایب جدید را به موسسات بیمه ابلاغ می‌نماید.

ماده ۶- موسسات بیمه موظفند نسبت توانگری مالی خود را بصورت سالانه محاسبه و گزارش تفصیلی محاسبات آنرا پس از حسابرسی صورتهای مالی با تایید در هیات مدیره با امضای مدیر عامل موسسه بیمه به همراه اظهار نظر حسابرس موسسه حداكثر تا چهار ماه پس از پایان سال مالی به بیمه مركزی جهت تایید ارسال نمایند. بیمه مركزی ظرف مدت ۲ ماه مراتب تایید یا عدم تایید خود را به موسسه ذیربط اعلام می نماید.

تبصره - موسسات بیمه موظفند در صورت اعلام بیمه مركزی نسبت توانگری مالی خود را برای دوره‌های زمانی كمتر از یكسال محاسبه و به بیمه مركزی ارائه نمایند.


 

فصل سوم: نظارت بر توانگری مالی موسسات بیمه

ماده ۷- سطوح نظارت بر توانگری مالی موسسات بیمه به شرح ۵ سطح زیر تعیین می شوند:

سطح ۱: مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه برابر با ۱۰۰ درصد و بیشتر می‌باشد.

سطح ۲: مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه برابر با یا بیش از ۷۰ درصد و كمتر از ۱۰۰ درصد می‌باشد.

سطح ۳: مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه برابر با یا بیش از ۵۰ درصد و كمتر از ۷۰ درصد می‌باشد.

سطح ۴: مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه برابر با یا بیش از ۱۰ درصد و كمتر از ۵۰ درصد می باشد.

سطح ۵: مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه كمتر از ۱۰ درصد می‌باشد.

ماده ۸- چنانچه نسبت توانگری مالی موسسه بیمه حسب نظر بیمه مركزی در سطح ۲ باشد، مؤسسه موظف است برنامه ترمیم وضعیت مالی خود را برای ۳ سال مالی آتی (به تفكیك سالانه) تهیه و جهت رسیدگی به بیمه مركزی ارائه دهد. در این برنامه موسسه بیمه باید نشان دهد كه چگونه نسبت توانگری مالی خود را ظرف ۳ سال حداقل تا سطح ۱ ارتقاء خواهد داد. برنامه ترمیم وضعیت مالی مؤسسه بیمه حداقل شامل مواردی به شرح ذیل خواهد بود:

۱-      صورت برآورد تفصیلی درآمدها و هزینه ها،

۲-      ترازنامه و سود و زیان پیش بینی شده،

۳-      نحوه تامین منابع مالی قابل دسترس جهت پرداخت معوقات و بدهیها با اولویت بیمه گزاران،

۴-      زمانبندی و اولویت بندی پرداخت معوقات و بدهیها به تفكیك بدهی به بیمه گزاران و سایر بستانكاران با رعایت قوانین و مقررات مربوط،

۵-      روش و نحوه محاسبه ذخایر فنی،

۶-      سیاستهای كلی موسسه بیمه در مورد بیمه اتکایی،

۷-      سیاست پرداخت سود به سهامداران با رعایت قوانین و مقررات مربوط،

۸-      نحوه كاهش ریسك (بویژه ریسكهای بیمه گری، اعتبار، نقدینگی و بازار)،

۹-      برنامه ها و اقدامات جهت تقویت ساختار مالی و نقدینگی.

ماده ۹- چنانچه نسبت توانگری مالی موسسه بیمه حسب نظر بیمه مركزی در سطح ۳ باشد، مؤسسه موظف است علاوه بر برنامه ترمیم وضعیت مالی، برنامه افزایش سرمایه خود را برای ۲ سال مالی آتی (به تفكیك سالانه) تهیه و جهت رسیدگی به بیمه مركزی ارائه دهد. در این برنامه‌ها موسسه بیمه باید نشان دهد كه چگونه نسبت توانگری مالی خود را ظرف ۲ سال حداقل تا سطح ۲ ارتقاء خواهد داد. برنامه افزایش سرمایه مؤسسه بیمه حداقل شامل مواردی به شرح ذیل خواهد بود:

۱-      صورت گردش وجوه و صورت حساب جامع سرمایه،

۲-      روشها و منابع تامین سرمایه و هزینه و ریسك هر یك،

۳-      مبالغ و مدت زمان تامین سرمایه،

۴-      نحوه و موارد مصرف سرمایه،

۵-      سیاست پرداخت پاداش به هیات مدیره و مدیران.

ماده۱۰- چنانچه نسبت توانگری مالی موسسه بیمه حسب نظر بیمه مركزی در سطح ۴ باشد، مؤسسه موظف است برنامه ترمیم وضعیت مالی و برنامه افزایش سرمایه خود را برای سال مالی آتی تهیه و جهت رسیدگی به بیمه مركزی ارائه دهد. در این برنامه‌ها موسسه بیمه باید نشان دهد كه چگونه نسبت توانگری مالی خود را ظرف ۱ سال حداقل تا سطح ۳ ارتقاء خواهد داد.

ماده ۱۱- بیمه مركزی پس از دریافت برنامه ترمیم وضعیت مالی و برنامه افزایش سرمایه (موضوع مواد ۸، ۹، و ۱۰ این آیین نامه)، ظرف مدت ۲ ماه آنها را رسیدگی و نتیجه را به موسسات بیمه برای اجرا اعلام می‌نماید. موسسه بیمه موظف است گزارش عملكرد برنامه‌های مذكور را هر ۳ ماه یكبار به بیمه مركزی ارائه نماید.

ماده ۱۲- موسسه بیمه‌ای كه نسبت توانگری مالی آن طبق اعلام بیمه مركزی در یكی از سطوح ۳ و ۴ باشد علاوه بر اقدامات مذكور در مواد ۸ تا ۱۱ این آیین نامه بر حسب مورد، موظف است به نحوی كه بیمه مركزی تعیین می‌كند یك یا تعدادی از اقدامات زیر را فوراً به مرحله اجرا درآورد:

۱-         از پرداخت پاداش به هیات مدیره و مدیران موسسه بیمه خودداری نماید،

۲-         از توزیع بیش از ۱۰ درصد سود (سود قابل توزیع به سهامداران) خودداری نماید،

۳-         هزینه‌های اداری و عمومی خود را كاهش دهد،

۴-         از سرمایه‌گذاری درگزینه‌های معینی خودداری نموده یا بر مقدار آنها محدودیت اعمال نماید،

۵-         روش محاسبه نرخ حق بیمه قراردادهای بیمه‌ای كه در آینده منعقد می‌شوند را اصلاح نماید،

۶-         عملیات صدور بیمه در بخشی از شعب را كاهش دهد،

۷-         فعالیتهای برخی از شعب خود را محدود نماید،

۸-         عملیات صدور بیمه در شركتهای تابعه را كاهش دهد،

۹-         سهام یا دارایی شركتهای تابعه را به فروش برساند،

۱۰-      از توسعه فعالیت‌های بیمه‌ای در رشته های جدید خودداری نماید،

۱۱-      اعضای هیات مدیره و مدیران خود را تغییر دهد.

ماده ۱۳- چنانچه نسبت توانگری مالی موسسه بیمه طبق اعلام بیمه مركزی در سطح ۵ باشد، بیمه مركزی مجاز است پروانه فعالیت موسسه بیمه را در یك یا چند رشته بیمه ای تعلیق یا ابطال نماید.

 

فصل چهارم: ضمانت اجرا

ماده ۱۴- در صورت ارائه ناقص داده ها و اطلاعات نسبت توانگری مالی، عدم رعایت مهلت های مقرر در این آیین نامه، خودداری از محاسبه و ارسال گزارش تفصیلی نسبت توانگری مالی، انجام محاسبات بر مبنای اطلاعات غیرواقعی و غیرمعتبر و عدم اجرای برنامه‌های ترمیم وضعیت مالی و افزایش سرمایه توسط هر یك از موسسات بیمه، بیمه مركزی به ترتیب هر یك از اقدامات زیر را انجام می دهد:

۱-      تذكر به مدیر عامل و یا هیات مدیره موسسه بیمه،

۲-      اخطار كتبی به مدیر عامل و یا هیات مدیره موسسه بیمه،

۳-      اعلام سلب صلاحیت مدیر عامل و یا هیات مدیره موسسه بیمه،

۴-      تعلیق پروانه فعالیت موسسه بیمه در یك یا چند رشته بیمه توسط بیمه مركزی از سه ماه تا یكسال،

۵-      ارائه پیشنهاد لغو پروانه فعالیت موسسه بیمه در یك یا چند رشته بیمه با تایید شورای عالی بیمه و تصویب مجمع عمومی بیمه مركزی.

ماده ۱۵- بیمه مركزی موظف است گزارش عملكرد سالانه این آیین نامه توسط هر یك از موسسات بیمه را تهیه و حداكثر تا پایان مهر ماه هر سال به شورای عالی بیمه ارایه نماید.

 

پیوست ۱: نحوه محاسبه مبلغ سرمایه موجود

جدول شماره ۱: اقلام و نحوه محاسبه مبلغ سرمایه موجود مؤسسه بیمه

الف)داراییها

 

موجودی نقد

سرمایه‌گذاریهای كوتاه مدت

مطالبات از بیمه گذاران و نمایندگان

مطالبات از بیمه گران و بیمه گران اتكایی

سایر حسابها و اسناد دریافتنی

سهم بیمه گران اتكایی از ذخایر فنی

مطالبات بلند مدت

سرمایه گذاریهای بلند مدت

داراییهای ثابت مشهود

سایر داراییها (غیر از ملزومات و داراییهای نامشهود)

جمع

ب) بدهیها

بدهی به بیمه گذاران و نمایندگان

بدهی به بیمه گران و بیمه گران اتكایی

سایر حسابها و اسناد پرداختنی

ذخیره مالیات بر درآمد

سود سهام

ذخیره حق بیمه

ذخیره خسارت معوق

ذخیره ریسكهای منقضی نشده

سایر ذخایر فنی

حق بیمه سالهای آتی

ذخیره مزایای پایان خدمت كاركنان

سایر بدهیها

جمع

ج) مازاد ارزش روز نسبت به ارزش دفتری داراییهای ثابت

مازاد ارزش روز داراییهای ثابت

د) الف منهای ب به اضافه ج

سرمایه موجود

پیوست ۲: نحوه محاسبه مبلغ سرمایه الزامی

جدول شماره ۲: نحوه محاسبه كل ریسک بیمه‌گری (R۱)

نوع ریسک

رشته بیمه

(۱)

ریسك‌نما

 

(۲)

ضریب ریسك (%)

(۳)

حاصل (۲)*(۱)

هر كدام كه بزرگتر است

(۴)

مجذور(۳)

 

بیمه‌گری

(R۱)

۱- آتش سوزی

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۱۷.۲

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۲۴.۵

 

۲- باربری

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۱۲.۳

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۱۷.۵

 

۳- حوادث

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۶۷.۸

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۹۶.۹

 

اتومبیل

۴- حوادث سرنشین

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۲۵.۰

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۳۵.۸

 

۵- بدنه

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۳۰.۹

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۴۴.۲

 

۶- ثالث

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۱۱۲.۷

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۱۶۱.۰

 

۷- زندگی

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۱۱۶.۴

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۱۶۶.۳

 

۸- درمان

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۸۱.۵

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۱۱۶.۵

 

۹- بدنه كشتی

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۲۱۸.۱

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۳۱۱.۶

 

۱۰-             هواپیما

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۱۰۱.۷

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۱۴۵.۳

 

۱۱-             مهندسی

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۱۰۸.۸

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۱۵۵.۴

 

۱۲- پول

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۲۹۲.۳

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۴۱۷.۶

 

۱۳-  سایر

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۶۸.۴

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۹۷.۷

 

حوادث طبیعی فاجعه آمیز

۱۴- آتش سوزی

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۵۸.۰

 

 

 

خسارت واقع‌ شده سهم نگهداری

۸۴.۱

 

۱۵- مهندسی

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۵.۱

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۷.۴

 

۱۶- ثالث

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۱۶

 

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۲۳.۲

 

۱۷- زندگی

حق بیمه عاید شده سهم نگهداری

۱۳

 

 

خسارت واقع شده سهم نگهداری

۱۸.۸

 

جمع ریسك رشته ها

كل ریسك بیمه گری (R۱)=جذر جمع ریسك رشته ها

 

 

جدول شماره ۳: نحوه محاسبه كل ریسک بازار (R۲)

نوع ریسک

نوع دارایی

(۱)

ریسك‌نما

(۲)

ضریب ریسك (%)

(۳)

حاصل (۲)*(۱)

(۴)

مجذور (۳)

ریسک بازار (R۲)

سهام

ارزش پرتفوی سهام

۲۸.۳

 

 

 

املاك و مستغلات

ارزش كل املاك و مستغلات 

۲.۶

 

 

 

جمع ریسك انواع دارایی ها

كل ریسك بازار (R۲)=جذر جمع ریسك انواع دارایی

 

 

جدول شماره ۴: نحوه محاسبه كل ریسك اعتبار (R۳)

نوع ریسک

نوع مطالبات

(۱)

ریسك‌نما

(۲)

ضریب ریسك (%)

(۳)

حاصل (۲)*(۱)

(۴)

مجذور (۳)

ریسک اعتبار (R۳)

مطالبات از

خارج كشور

حق بیمه اتكایی اختیاری

۰.۱

 

 

مطالبات از

داخل كشور

ارزش مطالبات از داخل تا مبلغ ۵۰% حق بیمه

۰.۵

 

 

ارزش مطالبات از داخل مازاد بر ۵۰% تا ۱۰۰% مبلغ حق بیمه

۰.۷

 

 

ارزش مطالبات از داخل بیش از ۱۰۰% حق بیمه

۰.۹

 

 

جمع ریسك انواع اعتبار

كل ریسك بازار (R۳)=جذر جمع ریسك انواع اعتبار

 

 

جدول شماره ۵: نحوه محاسبه كل ریسك نقدینگی (R۴)

نوع ریسک

(۱)

ریسك‌نما

(۲)

ضریب ریسك (%)

(۳)

حاصل (۲)*(۱)

كل ریسک نقدینگی (R۴)

(داراییهای جاری - بدهیهای جاری , ۰ )Max

۳۶.۱

نام:
ایمیل:
* نظر: